ОДОБИМИЗ – ҲУСНИМИЗДИР

Тобора гўзаллашиб бораётган шаҳримиз жамолини кўриб баҳри дилинг яйрайди. Аммо шу гўзалликни ўзининг ғайри ихтиёрий ҳатти-ҳаракатлари билан бузаётган инсонлар борлиги киши ўйлантиради. Бошланғич синфда таҳсил олаётган кезларимда ўқитувчимиз кўчада юриш одоби ҳақида бир-биридан ажойиб ривоят ва ҳикояларни сўзлаб берганди. Дарс якунида “Сиз ҳам шунга амал қиласизми?” дея мурожаат қилиб ҳаммамизни фикрлашга чорлаганди. Ўшанда йўлда юрган пайтда таом ейиш ёки писта чақиш, сақич чайнаш, жамоат жойга туфлаш ва бурун қоқиш одобсизлик эканлигини билиб олгандим. Мана, орадан 20 йил ўтибдики, олган сабоқларимимга амал қилишни унутганим йўқ.

БОЛАЛИКНИНГ ЁРҚИН ИЗЛАРИ

Қўлига қалам тутган инсоннинг софдиллиги унинг сийратига ҳам кўчишини умидли ёш қаламкаш Ёрқинжон Ҳайитбоев мисолида яна бир бор амин бўлдик. Унинг “Мана, мен!” деб чақнаб турган кўзларидан ўзига бўлган ишончни англаш учун назар солиш кифоя. Орзулар фаслида аслида ишонч, интилиш, ҳаракат бўлса, маррани эгаллаши шубҳасиз.  Ёрқинжон Ҳайитбоев айни пайтда Мирзаобод туманидаги 15-умумтаълим мактабининг 8-синфида аъло баҳоларга ўқиб келмоқда. У шу кунга қадар 70 дан ортиқ диплом, сертификат, фахрий ва мақтов ёрлиқлар, ташаккурномалар соҳиби.

КАРВОН ЙЎЛИГА НАЗАР

Ҳали уч ёшга тўлмаган жиянимнинг зийраклигидан ақлим шошади. Унинг ёшида бўлганимда аэропорт сўзини тўлиқ талаффуз қилиш у ёқда турсин, нималигини ҳам билмаганман. Нотаниш товушлардан ҳайиқиб, ҳайвонот боғини остонасида туриб қайтганимни эс-эс хотирлайман. Болаликдаги суратларим бармоқларим саноғига етмайди... Моддий техника ҳақида тўхталишимга ҳожат ҳам йўқ. Кўчаларда онда-сонда енгил машиналар ўтиб турар, йўловчиларнинг манзилига етиб олиши узоқ муддатга чўзиларди.... Энди-чи? Ҳаммаси бутунлай бошқача... Мана, халқимиз орзу қилган ёруғ кунлар остона ҳатлаб кирганига 25 йилдан ошаяпди.

ТАТУАЖ ЁХУД СОХТА ҲУСН

Таъзия бўлган хонадондан тўп-тўп бўлиб хотин-халаж тарқалди. Хонадондан узоқлашган аёллар марҳума дугоналари ҳақида илиқ хотираларни ёдга олишар экан, улардан бири ачинганча сўз қотди:

- Раҳматлининг қизлари ўзига ўхшамабди-да, эсиз. Умри давомида қоши ўсмадан, кўзи сурмадан бошқасини кўрмаган. Қизлари "дод" деб фарёд чекишаяпти-ю, аммо уларнинг юзларидаги пардоз-андозни кўриб, ажабланиб қолдим.

ЎЗЛИГИМИЗНИ УНУНТМАНГ

Баъзан тенгдош қизларни кўриб ҳайратланиб қоламан. Тор шимларда ярим яланғоч кийиниб юришади. Улар ўзбек бўлатуриб нега бошқа миллатга хос кийинишади, тушунолмайман. Сочларини калта қирқиб олишади. Кўчада ёки жамоатчилик орасида тортинмасдан қўл телефонида баланд овозда гапиришади, ажнабий мусиқаларни тинглашади. Аввал момоларимиз сочларини қирқ кокил қилиб ўриб, ироқи дўппиларда юришган. Уларни кўриб бўз йигитлар ортидан  ошиқ бўлиб эргашишган.

ОҚИБАТ

Дугонамнинг  соғлиги ёмонлашиб қолганини эшитиб ҳабар олгани  бордим. Унинг оддийгина оиладан эканлигини билсам-да уйига бормагандим. Ўйлаганимдан кўра ачинарли ҳолда яшашар экан. Мафтуна кутилмаган ташрифимдан шошилиб қолганини сездириб қўйди: дугонажон, келишингни айтиб қўймабсан,- хижолатомуз ерга тикилди у. Унинг гапларига парво қилмагандек тутдим ўзимни, лекин ичимда шу шароитда  аъло баҳоларга ўқиб юрганга тан бердим. Мафтунанинг дадаси ташлаб кетганини ҳам эшитганмизу, аммо у бирор марта бу ҳақида гап очмаганди. Негадир ҳозир гаплашиб ўтириб дадаси ҳақида сўз очиб қолди.

 ИБРАТ

Каромат холани ҳамма баджаҳл ва қўпол аёл деб ўйлайди. Нимагаки, кўп қаватли уйдаги таниш-нотаниш ёш жувонларни тергагани тергаган: шаҳарлик хотинчалар сочи  тўзғиб уйғонгунича ана сутчи аёллар ризқини териб бўлди. Бу қурмагур келинпошшалар қишлоқни меҳнатидан қочиб “этаж”га бекиниб олишган, шуларни хотин деб ўтирган эркакларниям уриб кетган-да. Лоақал у ёқ бу ёқни супириб сидиришмаса, писта чақиб ўтиришади-ю тозалашни хаёлга келтиришмайди, ноинсофлар. Ҳой фалончихон, “пакет эр”ингиз яхшими, кўринмай қолди-да. У иккинчи хотин бўлиб текканларнинг эрини шундай атайди. Холанинг айтишича, бунақа  тоифали эрлар фақат хотинни кўнглини олиш учун “пакет” кўтариб кун кўрармиш.